شهباز محسنی

   يجب أن تكون عقيدتنا كاشفة لأحوالنا. فهذا العدد الهائل من المسلمين، أصواتهم تلهث بالدعاء، تضرعا واستغاثة،  لكن كلها لن تعدل دعوة رجل واحد عرف ربّه، دعوة واحدة تحوّلت بعدها الكرة الأرضية إلى كرة مائية(اللهمّ إنّي مغلوب فانتصر)أكثر من مليار ونصف دعوة ما غيّرت شبراً من الأرض،  ودعوة رجل واحد غيرت وجه الأرض!! إنّها دعوة نبي الله نوح عليه السلام }كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ

قَوْمُ نُوحٍ فَكَذَّبُوا عَبْدَنَا وَقَالُوا مَجْنُونٌ وَازْدُجِرَ، فَدَعَا رَبَّهُ َنِّي مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ، فَفَتَحْنَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ،  وَفَجَّرْنَا الْأَرْضَ عُيُونًا فَالْتَقَى الْمَاءُ عَلَى أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ، وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ، تَجْرِي بِأَعْيُنِنَا جَزَاءً لِمَنْ كَانَ كُفِر،وَلَقَدْ تَرَكْنَاهَا آَيَةً فَهَلْ مِنْ مُدَّكِر، فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِي وَنُذُر{ ذلك لنعلم أن أقدار الحق لا تتحرك إلا من أجل الحقّ،ولأجل نصرة أهله، وحاش لله أن يخلف وعده،  أو أن يغيّر ناموسه }فَلا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ إنَّ اللَّهَ عَزِيزٌذُو انْتِقَامٍ{ فالله عليم بأحوالنا، فيُجري أقداره  فينا وفقا لمقتضى علمه، فنحن نتمنى بأهوائنا، والله  يمنحنا وفقا لأحوالنا، ولا تبديل لسنّة الله.  ومن هنا فمن الخطورة أن يُنظر إلى الإسلام من خلالنا!! وإلى أخلاقه في ضوء أخلاقنا!! كم تمنيت

لو أن الغرب أطلع على الإسلام كما هو منهجاً من عند الله قبل أن يطلع على المسلمين كما هم أمةً لم

تتعامل بمقتضيات منهج الله، فقدمت صورة مشوهة لا تصلح لأن تكون مدار حديث عن الإسلام.

  كيف نتلو القرآن على أسماع الناس بألسنتنا ولا نتلوه بأخلاقنا، ومن هنا رأينا أن الأمة التي تحارب الإسلام هي التي تذيع على أسماعنا كتاب الله، لأن الغرب تيقن وتأكد أنّ هذا القرآن لا يتجاوز الأسماع، لأنّ الأمّة لم تتحرك بالمعاني وإنما تحركت بالأنغام. نريد لدين الله أن يعيش القلوب قبل أن يعيش القوالب.الخطابات والهتافات والتظاهرات في الشوارع لا تشكل رجالا، نريد أمة مثالية لا أمّة غوغائيّة.  كم عدد نفوس المسلمين في هذا العالم؟ قد يتجاوزالمليار ونصف المليار، وعلى الأغلب أنّه ما من مسلم على وجه الأرض حتى وإن كان فاسقا إلا وخرجت منه دعوة للمسلمين (اللهم انصرنا، اللهمّ مكّن لدينك في الأرض ..) أين الإجابة ؟ بل أين الخلل؟  لا يُقاس حجم الأمّة بعدد أفرادها، بل بحجم الإيمان في قلوبهم، وقوّة اليقين في صدورهم، فإبراهيم عليه السلام كان وحده يساوي أمّة } إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً { لكنّ أمّة الإسلام اليوم لاتساوي إبراهيم عليه السلام!!

     علي اوجبي، مصحح نسخه‌هاي خطي درباره انگيزه برگزاري كارگاه‌هاي آموزشي تصحيح نسخه‌هاي خطي گفت: بسياري از مباحثي كه در اين كارگاه‌ها بيان خواهم كرد حاصل تجربياتي است كه در طي سال‌ها اندوخته ام. در حوزه آموزش و فراگيري تصحيح نسخه‌هاي خطي و متون كهن با كمبود منابع مواجهيم و جز چند كتاب و مقاله چيز ديگري در اين باره وجود ندارد.-

 «اين نخستين كارگاه‌ آموزش فن تصحيح نسخه‌هاي خطي (شامل دو بخش تئوري و عملي) است كه در موسسه خانه كتاب در حال برگزاري است. البته گويا در بنياد ايران‌شناسي نيز استاد مايل هروي چند دوره براي دانشجويان برگزار كرده‌اند و اخيرا نيز باخبر شدم جناب آقاي جمشيد كيان‌فر نيز در حال برگزاري كلاسي هستند. متاسفانه در بعد نظري نيز منابع انگشت‌شماري در اين حوزه وجود دارد كه عبارتند از كتاب استاد نجيب مايل هروي با عنوان «تاريخ نسخه‌پردازي و تصحيح انتقادي نسخه‌هاي خطي» و كتابچه كوچكي كه دوست دانشور، جويا جهانبخش نوشته‌اند با عنوان «راهنماي تصحيح متون» و يكي دو كتاب ديگر؛ البته در لابه‌لاي برخي از آثار نيز به طور جسته و گريخته مباحثي در اين ارتباط به چشم مي‌خورد كه خالي از خطا و اشتباه نيست.» 

علي رغم اهميت مقوله تصحيح نسخه‌هاي خطي متاسفانه بسياري از منابع خطي كه در كتابخانه‌ها وجود دارند در حال خاك خوردن‌اند. 

فرهنگ و تمدن غني ايران در نسخه‌هاي خطي به يادگار مانده است
وي درباره اهميت تصحيح نسخه‌هاي توضيح داد: ما از  تمدن و فرهنگي غني برخورداريم كه برخي از مظاهر آن‌ در قالب نسخه‌هاي خطي به يادگار مانده است اما به دليل دشواري‌هايي كه در تصحيح نسخه‌هاي خطي وجود دارد اين حوزه همچنان مغفول مانده و پژوهشگراني كه بخواهند به اين مقوله بپردازند انگشت شمارند.

مصحح كتاب «تقويم الايمان» درباره چرايي مهجور بودن تصحيح اظهار كرد: عامل دوم نپرداختن به تصحيح نگاه غلطي است كه در اين زمينه وجود دارد، زيرا تصور مي‌كنيم مباحثي كه در نسخه‌هاي خطي وجود دارد براي دوران معاصر تازگي خود را از دست داده است و بايد بيشتر به سمت دانش‌هاي جديد برويم. اين دو مقوله باعث شده پژوهشگران به تصحيح نسخه‌هاي خطي تن ندهند.

وي افزود: برخي از افرادي كه به تصحيح نسخه‌هاي خطي مي‌پردازند آگاهي از فن تصحيح ندارند و به شيوه آزمون و خطا وارد اين عرصه مي شوند. گويا بر اين باورند كه «خود راه بگويدت كه چون بايد رفت». بدين ترتيب چه ضربه‌هايي كه از سر ناداني به متون وارد شده و چه هزينه‌هاي مادي و معنوي كه به هدر نرفته است. اگر پژوهشگران پيش از پرداختن به مقوله دشوار تصحيح شيوه آن را عملا بياموزند، مي‌توان در بالندگي و طراوت مقوله تصحيح نسخه‌هاي خطي اميدوار شد.

اين مصحح نسخه‌هاي خطي در ادامه سخنانش گفت: همچنين اگر دانشگاه‌ها در كنار آموزش شيوه پژوهش چند واحد نيز در زمينه تصحيح نسخه‌هاي خطي بگذارند، سرمايه بسياري از دانشجويان به هدر نمي‌رود  زيرا بسياري از پژوهشگراني كه به تصحيح نسخه‌هاي خطي مي‌پردازند به دليل ناآشنايي با متون كهن به بيراهه مي‌روند و ماحصل پژوهش آن‌ها بسيار دور از تصحيح درست است. 

پيشكسوتان تصحيح نسخه‌هاي خطي انگشت‌شمارند
وي به انگيزه برگزاري كارگاه‌هاي تصحيح نسخه‌هاي خطي اشاره كرد و افزود: اهميت بالاي نسخه‌هاي خطي و مشكلاتي كه بر سر راه تصحيح وجود داشت مرا وادار كرد كه اين كارگاه‌هاي آموزشي را برگزار كنم. ابتدا صبر پيشه كردم كه بزرگان فن آموزش تصحيح نسخه‌هاي خطي را انجام دهند اما به انتظار نشستن كاري را از پيش نبرد بنابراين خودم دست به كار شدم.

وي كه اخيرا دو كتاب «عرش الايقان» و «شفا القلوب» را تصحيح و روانه بازار كرده است، گفت: به گمانم يكي از وظايف مصححان برجسته انتقال تجربيات گرانبهاي خود از طريق آموزش آن به ديگر پژوهشگراني است كه در اين عرصه گام برمي‌دارند. زيرا پيشكسوتاني كه به كار تصحيح مي‌پردازند انگشت‌شمارند و اگر نسل جديد را آموزش ندهيم و تجريبات را از بزرگان اخذ نكنيم و به تازه‌كاران منتقل نكنيم چند دهه ديگر با مشكل كمبود مصححان نسخه خطي مواجه مي‌شويم.

          مثل وصنايع وابسته به آن همچون ارسال المثل ، ارسال المثلين ، تمثيل و . . . يكي از مهمترين و تاثير گذارترين صنايعي است كه استفاده از آن در سخن ، به ويژه در شعر بر زيبايي آن افزوده و تاثير آن را دوچندان مي كند . اما در اينكه مثل چيست نظرات متعددي وجود دارد مانند نظر علي اكبر دهخدا در مقدمه گزيده امثال و حكم كه مي نويسد : « مثل واژه اي است كه از زبان عربي به فارسي راه يافته و به معني شبيه بودن چيزي به چيز ديگر است و نوع خاصي از سخن است كه آن را به فارسي داستان يا دستان نيز مي گويند» ( دهخدا 1361 : بيست و يك ) و نيز نظر احمد بهمنيار در مقدمه اثر جامع و سودمندش درباره امثال فارسي كه مي نويسد: « مَثَل رشتة مخصوصي از ادبيات هر زبان است، و بعضي آن را قديم‌ترين آثار ادبي كه از فكر انسان تراوش كرده مي‌دانند و معتقدند كه انسان پيش از آنكه شعر بگويد و پيش از آنكه خط بنويسد، اختراع مثال كرده و آن را در محاورت خود بكار برده است » ( بهمنيار 1381 : نه )

ادبيات بهترين و صادق‌ترين نمايندة زندگي اجتماعي اقوام و ملل است و  مثل نمايندة مفهومي است  كه عامة افراد يك ملت از هر طبقه و هر صنف بدان معتقد و معترفند . مثل ضمن ارايه حكمت و بينشي وسيع به ضبط و حفظ بعضي از وقايع تاريخي و افسانه‌ها و حكايات پرداخته و آنها را از خطر فراموشي مصون مي دارد .

يكي از راههاي زنده نگه داشتن تاريخ ، گذشته از ثبت وقايع توسط مورخان و ذكر پاره اي از رويدادها در متون ادبي ، نقل سينه به سينه آن است . در حقيقت يكي از راه‌هاي ورود تاريخ به زندگي مردم، نقل آنها به صورت داستان، و سپس بر سر زبان افتادن آن داستانها توسط امثال و در نهايت استقبال شاعران از اين امثال است، چرا كه مردم به شنيدن امثال منظوم و بكار بردن آنها تمايل بيشتري نشان مي‌دهند.

 براي نقل سينه به سينه رويدادهاي تاريخي لازم است وقايع به صورت داستانهايي كوتاه و دلپذير درآيند . در اين قبيل داستانها اغلب عنصر زمان و مكان مشخص است و شخصيتهاي اصلي داستانها افراد حقيقي تاريخي اند ، حواشي داستان با چاشني اغراق همراه است و در پايان اكثر داستانها نتيجه گيري اخلاقي ، يا جمله اي حكيمانه وجود دارد...(برای خواندن بقیه آیکن زیر را کلیک کنید) 

   در سقز، دبیرستانی که بودم سه سال پیاپی برای درس جغرافیا دبیری داشتیم بسیار فاضل و دوست داشتنی به نام آقای عبدالخالق خداجو. روشش این بود که در کلاس، به بچه ها یاد می داد که کنفرانس ارائه دهند و از همان زمان خود را برای مسؤولیت های آینده آماده کنند. علاوه بر این آدمی بود بسیار شیرین سخن و برای ما شاگردانش احترام زیادی قائل می شد. بسیار اهل مطالعه بود و عادت داشت دقایقی  از وقت کلاس را به معرفی و بیان بعضی از تازه های کتاب در مسائل اجتماعی و تاریخ که خود بدان خیلی علاقه داشت تخصیص دهد. بعد از یک سال می دیدیم که علاوه بر درس جغرافیا، ما را با انبوهی کتاب در حوزه های تاریخ و جامعه شناسی و سفرنامه و غیره آشنا کرده. یکی از کسانی که عطش خواندن و مطالعه را در من و بعضی از دیگر همکلاسان ایجاد کرد او بود. یادم است وقتی کتابی را نام می برد با حرص و ولع زیاد به دنبالش می گشتم و می یافتم و شروع به خواندنش می کردم و از همان زمان روزی چندین ساعت را به مطالعه کتابهای غیر درسی اختصاص می دادم. عصرها زیاد او را می دیدم که در کتابفروشی غزالی پایین تر از میدان هه لو که جزو مغازه های حسینیه شهر بود پیش کتابفروش مهربان، مرحوم کریم وکیلی، بر روی صندلی می نشست و وقتش را گاه در گلستان کتابی که آقای وکیلی پدید آورده بود می گذراند. علاوه بر این آدمی بود متشخص و محترم. 

   چند روز قبل به سقز برگشته بودم ایشان را در خیابانی دیدم که شیوه راه رفتنش عادی نشان نمی داد. با شور و شوق و در عین حال با نگرانی و عجله از ماشین پایین آمدم خدمتشان سلام عرض کردم و دست و پیشانیش را بوسیدم. حالشان را جویا شدم. گفت: پارسال به هنگام روبیدن برف در حیاط خانه شان سکته ای کرده . برای سلامتی شون دعا کردم و  برگشتم. توی ماشین که نشستم خاطرات کلاسشان را برای دقایقی مرور کردم و اشک در چشمانم حلقه زد... امیدوارم که خداوند ایشان و همه خادمان عرصه فرهنگ و آموزش را حفظ کناد.

   امروز دوازدهم اردیبهشت روز معلم است. خیلی از دوستان عزیز دانشجو برایم پیامک حاوی تبریک فرستاده  و با عباراتی زیبا و اشعاری قشنگ اظهار لطف کرده اند. از همه شان سپاسگزارم. من هم با آنکه چند سالی است معلمم اما همواره خود را دانش آموز و دانشجو می دانم لازم  است تبریک عرض بکنم این روز را به همه معلمان و استادان عزیز کشورم که این همه زحمت می کشند و از جان خود برای آبیاری نهال علم و فرهنگ این مرز و بوم مایه می گذارند و نیز معلمان و استادان بزرگی که از دوران ابتدایی تا دانشگاه خوشه چین خرمنشان بود و دستم را گرفتند. بعضی از آن بزرگواران اکنون در میان ما نیستند که برای آمرزش روح بزرگشان دعا می کنم و بعضی که آرایش این دنیایند و هستند برای سلامتشان دست به دعا برمی دارم.

    از بین پیام ها، این پیام را بهتر از همه پسندیدم که از یکی از همکارانم که استاد روانشناسی است دریافت کردم: هیچ جامعه ای فراتر از اندیشه معلمانش رشد نخواهد کرد. این افتخار بر شما معلم گرامی مبارکباد. خدا قوت.

سروی به پا نکرد در این جویبار دهر         کاخر زمانه قامت وی را دو تا نکرد

خیاط روزگار به بالای هیچ کس            پیراهنی ندوخت که آخر قبا نکرد

شاهان روزگار که بستند دل درو           کس را نداد گنجی که تاراجها نکرد

گردون ندیده ایم که دارالشفا بود          زیرا که پیشه جز غم و رنج و عنا نکرد

(ابن هدایت) است ملال از غم فلک      زیرا که درد خسته دلان را دوا نکرد

نام شاعر، سیدولایت است برادر ملاابوبکر مصنف چوری که در قرن دهم هجری می زیسته؛ اهل روستای چور در مریوان

   از دیروز نمایشگاه بین المللی کتاب در تهران افتتاح شده است و ده روزی ناشران مختلف داخلی و خارجی به عرضه تازه های کتاب خود می پردازند. هر سال معمولا خود را به آنجا می رسانم گاه برای کتابخانه دانشگاه و گاه خودم کتاب می خرم. برغم گرانی روزافزونی که کتاب همچون دیگر اقلام واشیاء با آن روبه روست ولی همیشه پولی برای تهیه و خریداری کتاب کنار می گذارم. یکی از لذت بخش ترین کارهای من پرسه زدن در غرفه های ناشران و کتابفروشان است تا ببینم چه کارهایی در حوزه های مطالعاتی که بدان علاقه مندم منتشر شده است. یادم است دوره لیسانس درس تاریخ بیهقی را با خانم دکتر مهدخت معین دختر دکتر معین داشتیم سر کلاس می گفت باید در خانواده ها کاری بکنیم که اگر نام کتاب و کتابخانه برده شد همان حسی به فرزندانمان دست دهد که از نام پارک و شهربازی به آنان دست می دهد آن وقت است که جامعه بطور جدی رو به رشد خواهد گذاشت. میزان مطالعه در کشور ما خیلی پایین است حتی فاجعه بار است. چندی پیش آماری را در جایی خواندم که در مغرب زمین هر نفر بطور متوسط در سال ۳۵ جلد کتاب می خواند اما در کشورهای اسلامی هر هشتاد نفر در سال با هم یک جلد کتاب می خوانند. این وضعیت بسیار تأسف بار برازنده کشور ما نیست. به امید آن روز که مطالعه و کتابخوانی تبدیل به فرهنگ شود و تیراژ کتابها از دو یا سه هزار به بیست سی هزار برسد.